Đến với xã Sơn Đông, tỉnh Phú Thọ lần đầu tiên, chứng kiến diện tích tư nhiên nhiều nơi bao phủ toàn đồng trũng ngập nước, các đầm mênh mông nước bao quanh các thôn, xóm dễ khiến người ta suy đoán đời sống dân cư nơi đây gặp khó khăn, thu nhập kém. Song, sự thật về đời sống kinh tế- xã hội ở đây lại hoàn toàn khác, Sơn Đông là một xã điển hình về phát triển kinh tế ở Phú Thọ. Ở đây có hàng ngàn lao động có việc làm ổn định mà nhiều người mong ước; hàng trăm hộ gia đình có thu nhập ở mức từ 500 đến 1 tỷ đồng/hộ/năm nhờ đóng tàu và dịch vụ vận tải đường thủy.
Nhịp sống trên bến, dưới thuyền
Chúng tôi thực sự bị cuốn hút khi được nghe, được kể và tận mắt chứng kiến việc làm ăn của người dân Sơn Đông. Được một cán bộ lãnh đạo xã mô tả, giới thiệu về mảnh đất này mới hiểu rõ, Sơn Đông có địa thế nằm giáp ranh vùng tả ngạn sông Lô, có điều kiện phát triển mạnh ngành đóng tàu và dịch vụ vận tải đường thủy. Đây là ngành nghề chính giúp giải quyết việc làm, đem lại thu nhập cao cho nhiều hộ dân ở Sơn Đông và các vùng lân cận. Hơn thế, đây là địa phương cuối cùng ở phía Nam của huyện Lập Thạch (cũ), có Sông Lô cùng với sông Phó Đáy hợp nhau ở ngã ba Tam Giang, là nút giao thông thủy quan trọng để các thuyền bè ở Sơn Đông có điều kiện thông thương với các tỉnh, thành như Hà Nội, Tuyên Quang, Yên Bái…, đem về cho người dân trong xã nguồn lợi rất lớn.
Người dân xã Sơn Đông kể: “Nghề đóng tàu ở Sơn Đông đã có cách đây cả chục năm về trước nhưng phát triển mạnh nhất từ 7 đến 10 năm trở lại đây. Ở Sơn Đông không có chủ xưởng hay chủ cơ sở chuyên sản xuất tàu thủy, mà chỉ có chủ tàu và người có nhu cầu làm dịch vụ vận tải đường thủy thuê mướn thợ từ các tỉnh khác về làm tàu cho mình ở tại các bãi đất ven sông Lô. Trên địa bàn xã đã hình thành 4 bãi làm nghề đóng tàu. Đứng ra nhận nghề đóng tàu ở Sơn Đông là những người thợ cả, thợ giỏi nghề từ nơi khác, họ nhận việc, nhận hợp đồng theo đơn đặt hàng của các hộ kinh doanh dịch vụ đường thủy (hay các chủ tàu) rồi mời gọi lao động có trình độ tay nghề tại Sơn Đông cùng làm nghề này để đẩy nhanh tiến độ, khi hoàn thiện tàu này thì lại nhận làm tàu khác. Những chủ tàu, chủ phương tiện là những người có hộ khẩu tại địa phương mới là người giàu có thực sự, họ chi phối ngành nghề đóng tàu; đồng thời họ cũng chính là những người kinh doanh dịch vụ vận tải đường thủy tại Sơn Đông.
Nhu cầu đóng mới, sửa chữa phương tiện đường thủy ở Sơn Đông ngày càng lớn và đến nay toàn xã có tới 4 bãi đóng tàu, thu hút trên 200 công nhân ở tại địa phương và nơi khác đến làm việc, thu nhập của công nhân đóng tàu phổ biến từ 10 đến 12 triệu đồng/người/tháng, thợ giỏi có mức thu nhập cao hơn. Mỗi năm 4 bãi đóng tàu sản xuất hàng chục chiếc tàu lớn nhỏ, có vận tải từ 400 đến 1.000 tấn/chiếc. Hiện toàn xã Sơn Đông có tới 350 tàu, vận chuyển đủ các loại hàng hóa, xuôi ngược khắp các tỉnh thành, mỗi tàu giải quyết từ 4 đến 6 lao động. Dọc theo tuyến Sông Lô qua địa bàn xã lúc nào cũng tấp nập, nhịp sống trên bến, dưới thuyền sôi động quanh năm đã đem lại cuộc sống có “bát ăn, bát để” cho đông đảo người dân nơi đây.
“Sướng đôi tai” nghe chuyện làm giàu
Anh Lê Văn Luân, 41 tuổi, ở thôn Phú Hậu, xã Sơn Đông có biết: “Ở xã này tìm kiếm người làm dịch vụ vận tải đường thủy, lời lãi trên dưới tỷ đồng/năm thì nhiều lắm”. Gia đình anh Luân có một chiếc tàu vận tải 400 tấn, thuộc nhóm tàu nhỏ nhất so với các tầu của các hộ gia đình tại địa phương nhưng thời điểm thuận lợi cũng thu được 80 triệu đồng/tháng, sau khi đã trừ các loại chi phí đầu tư.
Toàn xã có 350 tàu, chi phí cho việc đóng một chiếc tàu hoàn chỉnh hiện nay rất lớn, giá mỗi chiếc tàu đóng mới phổ biến từ 3 đến 5 tỷ đồng, tùy theo trọng tải của tàu lớn hay nhỏ. Nhiều gia đình ở xã phải đi vay mượn thêm để mua sắm tàu và được các cấp chính quyền địa phương ở Vĩnh Phúc tạo điều kiện để người dân dễ dàng tiếp cận nguồn vốn ngân hàng. Tính toán của các hộ, số tàu trọng tải 400 đến 600 tấn chiếm khoảng trên dưới 70%, các hộ làm dịch vụ vận tải cỡ tàu này thông thường có thu nhập 600 đến 800 triệu đồng/hộ/năm.
Ông Lê Công Định, Phó Chủ tịch HĐND xã Sơn Đông, gia đình có tàu 600 tấn, những năm gần đây, mỗi năm chiếc tàu vận chuyển hàng hóa của gia đình ông Định cũng cho sinh lời từ 700 đến 800 triệu đồng; gia đình ông Lê Hồng Đức ở thôn Phú Hậu Thượng có một tàu trọng tải 500 tấn do anh Lê Minh Diệp (con trai ông Đức) lái, mỗi tháng vận chuyển khoảng 6 chuyến hàng hóa các loại, trừ chi phí khấu hao máy, nhân công, mỗi tháng, gia đình thu lãi gần 100 triệu đồng. Lý giải về kinh doanh, làm dịch vụ lời lãi lớn hơn các ngành nghề khác, nhiều người dân nơi đây cho rằng hiện nhu cầu vận chuyển hàng hóa, nhất là các loại vật liệu xây dựng rất lớn; trong khi đó giá thành vận chuyển đường thủy luôn rẻ hơn các phương tiện giao thông khác, khấu hao phương tiện ít, vận tải được nhiều đây là sự lựa chọn của nhiều người.
Theo báo cáo của UBND xã Sơn Đông, chỉ tính nghề đóng tàu và dịch vụ vận chuyển đường thủy ở Sơn Đông thường xuyên thu hút khoảng 2.000 lao động. Đối với người làm dịch vụ vận chuyển đường thủy thì lương của người theo tàu, làm thuê trên tàu ở mức 8 đến 12 triệu đồng/người/tháng, thêm vào đó được chủ nuôi ăn. Nhờ đóng tàu và làm dịch vụ vận tải đường thủy mà người dân giàu lên từng ngày. Nhân dân có tiềm lực kinh tế nên rất phấn khởi làm nông thôn mới. Công trình nhà văn hóa thôn, xóm được xây dựng từ chính nguồn vốn do người dân trong thôn đóng góp, đồng thời người dân cũng tham gia góp công, góp quỹ khuyến học khuyến tài, góp công sức xây dựng nhiều công trình…cho bộ mặt quê hương Sơn Đông thêm tươi đẹp.
Hưởng ứng phong trào “Văn hóa giao thông với bình yên sông nước” của Ban ATGT tỉnh, một số thôn ở Sơn Đông đã được chọn là thôn xây dựng mô hình điểm với nội dung “Thôn vận tải thủy với văn hóa giao thông”. Những năm thực hiện phong trào, trong thôn, ngoài xã đã thực hiện tốt công tác tuyên truyền chính sách pháp luật, nâng cao hiểu biết và ý thức chấp hành các quy định về trật tự an toàn giao thông đường thủy, tích cực tham gia phòng, chống tội phạm, đẩy mạnh phát triển sản xuất, kinh doanh góp phần xây dựng nông thôn mới.
Bước trên những tuyến đường liên thôn, liên xóm được bê tông hóa khang trang, sạch đẹp, đi giữa những ngôi nhà tầng xen kẽ nhà mái ngói đỏ tươi, được nhìn ngắm những đoàn tàu mới tinh đậu ở nhiều bến sông Lô thơ mộng, chúng tôi thực sự có chuyến đi đầy lý thú. “Hôm nào nhà báo về, dành nhiều thời gian ở lại mảnh đất Sơn Đông, sẽ được nghe thêm nhiều chuyện, được chứng kiến nhiều việc tốt đẹp, ly kỳ ở đây mà nơi khác không có”…mấy đồng chí cán bộ xã cười khà khà… vang một bến sông và hẹn chúng tôi có một ngày gặp lại./.