Giỗ Tổ Hùng Vương, diễn ra vào ngày mùng 10 tháng 3 âm lịch hằng năm, là ngày lễ có ý nghĩa đặc biệt thiêng liêng đối với dân tộc Việt Nam. Đây không chỉ là ngày giỗ của một gia đình, dòng họ hay một vùng miền, mà là ngày giỗ Tổ chung của cả dân tộc – ngày để mỗi người con đất Việt hướng về cội nguồn.
Việc tổ chức Lễ hội Đền Hùng mang ý nghĩa sâu sắc trong việc giáo dục truyền thống yêu nước, lòng biết ơn đối với các Vua Hùng và các bậc tiền nhân đã có công dựng nước và giữ nước. Đồng thời, đây cũng là dịp để khơi dậy và củng cố đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Ghi nhớ và tôn vinh công lao của Tổ tiên không chỉ là nét đẹp văn hóa mà còn là bổn phận thiêng liêng của mỗi người Việt Nam.
Trong tâm thức của nhân dân ta từ bao đời nay, các Vua Hùng được tôn vinh là Thủy tổ của dân tộc, là biểu tượng thiêng liêng gắn kết cộng đồng người Việt. Niềm tin vào tổ tiên và sức mạnh dân tộc luôn là điểm tựa tinh thần vững chắc, góp phần hun đúc ý chí và bản lĩnh của các thế hệ.
Theo dòng lịch sử, Giỗ Tổ Hùng Vương đã có từ hàng nghìn năm trước. Tương truyền, từ thời An Dương Vương đã cho dựng cột đá trên đỉnh núi Nghĩa Lĩnh để thề nguyện giữ gìn non sông gấm vóc mà các Vua Hùng để lại. Đến thời Hồng Đức (năm 1470) dưới triều Lê Thánh Tông, việc biên soạn “Ngọc phả cổ truyền về mười tám đời Thánh Vương triều Hùng” đã góp phần xác lập vị thế vững chắc của Đền Hùng trong đời sống tâm linh và pháp lý của quốc gia.
Đầu thế kỷ XX, dưới triều Vua Khải Định, năm 1917, ngày Giỗ Tổ Hùng Vương (10/3 âm lịch) đã được chính thức hóa bằng luật pháp, trở thành quốc lễ mang tầm vóc quốc gia.
Hằng năm, vào dịp này, nhân dân từ khắp mọi miền Tổ quốc lại hành hương về Đền Hùng, dâng lên các Vua Hùng những sản vật truyền thống như bánh chưng, bánh dày, xôi ngũ sắc… thể hiện lòng thành kính và biết ơn sâu sắc.
Đặc biệt, tháng 12 năm 2012, UNESCO đã công nhận “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương” của Việt Nam là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là niềm tự hào lớn, khẳng định giá trị bền vững của văn hóa dân tộc trong dòng chảy hội nhập quốc tế.
Giỗ Tổ Hùng Vương không chỉ là ngày hội lớn của dân tộc mà còn là dịp để mỗi người Việt Nam khẳng định sức mạnh đại đoàn kết, tinh thần hướng về cội nguồn và niềm tự hào về truyền thống văn hóa lâu đời của dân tộc.